Τα Social Media (Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης) αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής τόσο των ενηλίκων όσο και των εφήβων, την ίδια στιγμή που χαρακτηρίζονται ως “αθόρυβοι υποκινητές” συναισθηματικών διαταραχών. Η αυξανόμενη χρήση τους εγείρει ανησυχίες σχετικά με την επιρροή τους στη ψυχική υγεία, καθώς έρευνες έδειξαν ότι η υπερβολική ενασχόληση με τα social media μπορεί να συνδεθεί με χαμηλή αυτοεκτίμηση, συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Πιο συγκεκριμένα, οι κοινωνικές συγκρίσεις που προκύπτουν από την παρακολούθηση άλλων χρηστών στα social media μπορεί να οδηγήσουν στην παραποίηση της πραγματικότητας με την πεποίθηση ότι οι άλλοι βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση και βιώνουν μία «ιδανική ζωή» παράλληλα με τη γέννηση αρνητικών συναισθημάτων (Keles et al., 2019).
Επίσης, η έντονη χρήση social media έχει συνδεθεί με το φαινόμενο FoMO (Fear of Missing Out), κατά το οποίο ο χρήστης νιώθει έντονη αγωνία και φόβο ότι το χρονικό διάστημα που είναι αποσυνδεδεμένος (offline) «χάνει» το τι κάνουν οι άλλοι βιώνοντας «ψηφιακό αποκλεισμό». Η κατάσταση αυτή, ενισχύει αισθήματα μοναξιάς και απομόνωσης, ενώ επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό τον ύπνο, τη συγκέντρωση και τη λήψη αποφάσεων (Bloemen et al., 2020).
Αντίθετα, η ενασχόληση με τα social media μπορεί να επιφέρει και θετικές συνέπειες, όπως η υποστήριξη από συνομηλίκους και η ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων. Επίσης, οι νέοι έχουν τη δυνατότητα να εξερευνήσουν νέα ενδιαφέροντα και δραστηριότητες. Από τη μουσική και τη ζωγραφική μέχρι τη συγγραφή και τον προγραμματισμό, οι πλατφόρμες ενισχύουν μέσω ερεθισμάτων και πληροφοριών τους χρήστες. Επίσης, δίνεται η δυνατότητα πρόσβασης σε εκπαιδευτικό περιεχόμενο με επιστημονικά άρθρα και ψηφιακά σεμινάρια. Ιδίως στην εφηβική ηλικία, έχει παρατηρηθεί η ενίσχυση του αισθήματος του ανήκειν μέσω γνωριμίας και συμμετοχής σε κοινότητες με κοινά ενδιαφέροντα ή εμπειρίες (Rao et al., 2022).
Ωστόσο, η ισορροπία είναι κρίσιμη. Oι γονείς και οι εκπαιδευτικοί φαίνεται να έχουν σημαντικούς ρόλους.
Πως μπορούν όμως να βοηθήσουν;
• Δημιουργία πλαισίου για ανοιχτό διάλογο: Είναι σημαντικό οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να παροτρύνουν τους εφήβους σε ανοιχτό διάλογο σχετικά με τη χρήση social media. Οι έφηβοι συχνά αντιμετωπίζουν πίεση που σχετίζεται με τα social media όπως η σύγκριση του εαυτού τους με άλλους, ο διαδικτυακός εκφοβισμός ή η εξάρτηση από τα likes και τα σχόλια σε μία δημοσίευση τους. Ο ανοιχτός διάλογος βοηθάει στην κατανόηση αυτών των προκλήσεων και ενισχύει την εμπιστοσύνη (Livingstone & Helsper, 2007).
• Εκπαίδευση και ενημέρωση για τη ψηφιακή ασφάλεια: Οι έφηβοι πρέπει να κατανοούν τους κινδύνους που ελλοχεύουν κατά τη χρήση social media, όπως η διαρροή προσωπικών δεδομένων, ο διαδικτυακός εκφοβισμός ή η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο. Οι γονείς και οι καθηγητές μπορούν να παρέχουν εκπαίδευση για την προστασία της ιδιωτικότητας και τη σημασία της ασφαλούς πλοήγησης στο διαδίκτυο (Marwick & Boyd, 2014).
• Καθιέρωση ορίων και κανόνων χρήσης: Οι γονείς πρέπει να θέσουν όρια στο χρόνο που περνούν τα παιδιά τους στα social media από την ηλικία έναρξης της χρήσης, μέσα από τη θέσπιση κανόνων απομάκρυνσης κινητού σε ποιοτικές ώρες της μέρας όπως η ώρα του φαγητού, του διαβάσματος και του ύπνου. Οι γονείς λειτουργώντας ως πρότυπα συμπεριφοράς, χρειάζεται να υιοθετούν παρόμοιες συνήθειες. Τα σημεία που πρέπει να ελεγχθούν ως επιβαρυντικά στοιχεία από τους γονείς είναι αν τα παιδιά ασχολούνται με άλλες δραστηριότητες, αν κοινωνικοποιούνται δια ζώσης με άλλα άτομα, αν κοιμούνται επαρκώς, καθώς και ποιές είναι οι αντιδράσεις των παιδιών σε περίπτωση μείωσης της χρήσης. Ταυτόχρονα οι εκπαιδευτικοί μπορούν να προτείνουν δραστηριότητες που ενισχύουν την προσωπική αλληλεπίδραση και αποτρέπουν την εξάρτηση από τα social media. Επίσης αν εντοπίζουν ανησυχητικά στοιχεία θα χρειαστεί να τα γνωστοποιούν και να συνεργάζονται με τους γονείς (Wallace, 2022).
Μπόντσα Χριστίνα
Ψυχολόγος & Σύμβουλος Οργάνωσης Χρόνου έλιξ
Βιβλιογραφία:
Keles, B., McCrae, N., & Grealish, A. (2019). A systematic review: the influence of social media on depression, anxiety and psychological distress in adolescents. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79–93. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1590851
Bloemen, N., & De Coninck, D. (2020). Social media and fear of missing out in adolescents: The role of family characteristics. Social Media+ Society, 6(4), 2056305120965517.
Rao, B. N., & Kalyani, V. (2022). A study on positive and negative effects of social media on society. Journal of Science & Technology (JST), 7(10), 46-54.
Livingstone, S., & Helsper, E. (2007). Gradations in digital inclusion: Children, young people and the digital divide. New media & society, 9(4), 671-696.
Marwick, A. E., & Boyd, D. (2014). Networked privacy: How teenagers negotiate context in social media. New media & society, 16(7), 1051-1067.
Wallace, L. N. (2022). Associations between parental monitoring and parents’ social media use and social media perceptions. Social Sciences & Humanities Open, 6(1), 100294.
