Τα θέματα της Νεοελληνικής Γλώσσας για το 2025 δεν ήταν «περίεργα», όπως χαρακτηρίστηκαν από πολλούς. Αντιθέτως, ανταποκρίνονταν απόλυτα στον νέο τρόπο προσέγγισης της διδασκαλίας του γλωσσικού μαθήματος, σύμφωνα με το ΦΕΚ και τις οδηγίες του ΙΕΠ, για εξέταση της κατανόησης μέσα από γλωσσικούς δείκτες και όχι μέσα από μεταγλωσσικούς όρους/ορολογίες (έχουμε συμπεριλάβει το συγκεκριμένο ΦΕΚ στο τέλος του βιβλίου έλιξ Θεωρία και ασκήσεις). Απαιτούσαν, επομένως, κριτική προσέγγιση, ενώ, συγχρόνως, ήταν απαραίτητες η βαθιά γνώση και κατανόηση της λειτουργίας των γλωσσικών επιλογών που αξιοποιεί ο συντάκτης ενός κειμένου (π.χ. πού χρησιμοποιεί και γιατί μια μεταφορική έκφραση, γιατί χρησιμοποιεί σε μια συγκεκριμένη φράση α΄ πληθυντικό και όχι β΄ πληθυντικό, τι σημαίνει να χρησιμοποιεί επιστημονική ορολογία σε σχέση με το κοινό στο οποίο απευθύνεται, πώς υπηρετείται ο σκοπός του συντάκτη του κειμένου με τη χρήση της παθητικής σύνταξης ή των δευτερευουσών προτάσεων κ.λπ.).
Για τον λόγο αυτόν η μηχανιστική αποστήθιση της θεωρίας δεν μπορούσε να συμβάλει στην απάντηση των Θεμάτων Β (35 μονάδες). Όμως, οι σχολικές παθογένειες χρόνων και η εμμονική προσήλωση πολλών στους τύπους του παλιού συστήματος (πριν το 2020) απέτρεψε αρκετούς υποψηφίους από την ουσιώδη προσέγγιση των κειμένων, ενώ συγχρόνως τους φόβισε να εμπιστευθούν την προσωπική τους αντίληψη για τον εκάστοτε -σύμφωνα με το κείμενο- ρόλο των γλωσσικών επιλογών.
Ταυτόχρονα, για τους ίδιους λόγους -κυρίως εξαιτίας της αδυναμίας κατανόησης- οι υποψήφιοι δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν -και γι’ αυτό να μπορέσουν να διακρίνουν- το ουσιώδες από το επουσιώδες, τη βασική θέση/άποψη από τη δευτερεύουσα και επεξηγηματική ή συμπληρωματική, με αποτέλεσμα να είναι ατελέσφορη η ανταπόκρισή τους στις απαιτήσεις της περίληψης (Θέμα Α – 20 μονάδες).
Η λανθασμένη αυτή κουλτούρα προσέγγισης του γλωσσικού μαθήματος δεν μπόρεσε, επίσης, να συμβάλει στη μεστή Παραγωγή λόγου (Θέμα Δ – 30 μονάδες), τους εγκλώβισε σε τυποποιημένες -και φυσικά αναποτελεσματικές- πρακτικές, τους οδήγησε να εστιάσουν στον εντυπωσιασμό και όχι στην πειθώ που απαιτείται αλλά και στη συγγραφή κειμένων γεμάτων ασάφειες, αοριστολογίες και αναιτιολόγητες απόψεις. Διαχρονικά, πάντως, η κουλτούρα αυτή -που δεν έχει ακόμα ξεπεραστεί- οδηγεί, επίσης, και στην προσπάθεια ανάκλησης έτοιμων απόψεων (από σχεδιαγράμματα), ξένων προς την προσωπική τους άποψη, για τις οποίες δεν μπορούν να επιχειρηματολογήσουν ή αδυνατούν να εξηγήσουν, γεγονός που, φυσικά, οδηγεί σε βαθμολογική υποαξιολόγηση.
Για τις χαμηλές βαθμολογίες ευθύνεται, επίσης, και η μηχανιστική αποστήθιση της θεωρίας αλλά και η λανθασμένη αντίληψη, που έχει καλλιεργηθεί, πως η θεωρία χρειάζεται μόνο για την ανταπόκριση στο Θέμα Β, ενώ στην ουσία θα έπρεπε να αποτελεί οδηγό για την αποτελεσματική παραγωγή κειμένου (Θέμα Δ). Για παράδειγμα, είναι σημαντικό να γνωρίζει ο υποψήφιος πότε και γιατί πρέπει να χρησιμοποιήσει στο δικό του κείμενο α΄ πληθυντικό πρόσωπο, παθητική ή ενεργητική σύνταξη, πότε να επικαλεστεί το συναίσθημα των δεκτών του, πότε απαιτείται να χρησιμοποιήσει εξήγηση και πότε επιχειρηματολογία κ.λπ.
Σε ό τι αφορά την ερμηνεία του λογοτεχνικού κειμένου (Θέμα Γ – 15 μονάδες) ήταν και πάλι εμφανής η αδυναμία των υποψηφίων να απαλλαγούν από τη συνήθη σχολική πρακτική της λογοτεχνικής ανάλυσης, που εστιάζει στο «τι θέλει να πει λογοτέχνης στον αναγνώστη», ώστε να μπορέσουν να επικεντρωθούν τελικά στην ερμηνεία, δηλαδή, «τι βλέπω εγώ, ο υποψήφιος, να μου λέει το κείμενο», ποιο θέμα θίγει, ποια η οπτική των προσώπων του κειμένου. Και πάλι η εμμονή στους τύπους, δηλαδή στην εύρεση των κειμενικών δεικτών, που απαιτείται από την εκφώνηση, οδήγησε τους μαθητές, όχι στην κατανόηση, αλλά στην αναιτιολόγητη κατάδειξή τους, χωρίς σύνδεση με την δική τους προσωπική προσέγγιση, προκειμένου να την αιτιολογήσουν. Και παρόλο που το λογοτεχνικό κείμενο φέτος ήταν, κατά την προσωπική μου άποψη, ίσως το ευκολότερο όλων των προηγούμενων ετών, οι υποψήφιοι δεν κατάφεραν να εστιάσουν στο πραγματικό του θέμα, αλλά αναλώθηκαν αναζητώντας λανθασμένα, για παράδειγμα παρομοιώσεις και μεταφορές, χωρίς, όμως, να μπορούν να τις συνδέσουν με σκέψεις, συναισθήματα και ενέργειες του αφηγητή. Φυσικά και δεν ευθύνονται οι ίδιοι οι μαθητές, αλλά ο παρωχημένος τρόπος με τον οποίο διδάχτηκαν τον τρόπο προσέγγισης του Θέματος Γ.
Επομένως, αυτό που χρειαζόταν φέτος ένας υποψήφιος, προκειμένου να γράψει καλά στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, ήταν:
- Καλή κατανόηση των γλωσσικών εργαλείων σε συσχετισμό με την πρόθεση του συντάκτη.
- Να έχει αντιληφθεί ότι αυτό που απαιτείται είναι, όχι η αναπαραγωγή της θεωρίας, όπως την αποστήθισε, αλλά η συνδυαστική και κριτική χρήση της.
- Να έχει εκπαιδευτεί από έναν καλά ενημερωμένο εκπαιδευτικό, στον οποίο χρειαζόταν να δείξει εμπιστοσύνη για το γεγονός ότι του αναίρεσε τις γνωστές «συνταγές επιτυχίας», του έμαθε και τον παρότρυνε να σκέφτεται, να κατανοεί και μετά να αποφασίζει «τι» και «πώς» θα το γράψει.
- Να έχει εξασκηθεί επαρκώς, ώστε να μπορέσει να πείσει με την απόδοσή του τους βαθμολογητές ότι αντιλαμβάνεται τι ακριβώς του ζητείται και γιατί επιλέγει να απαντήσει με τον συγκεκριμένο τρόπο.
Η ομάδα Νεοελληνικής Γλώσσας των έλιξ:
- έχουμε απόλυτα εμπεδώσει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εκπαιδεύσουμε τους μαθητές μας,
- διαθέτουμε τα κατάλληλα εργαλεία, για να βελτιώσουμε το επίπεδο της γλωσσικής τους κατανόησης,
- εργαζόμαστε διαρκώς για την αντιμετώπιση όσων τους φοβίζουν στο συγκεκριμένο μάθημα και τους παρέχουμε διαρκή ανατροφοδότηση,
- ανατροφοδοτούμαστε και εμείς οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί της ομάδας Νεοελληνικής Γλώσσας των έλιξ από την βαθμολογία τους στις επιμέρους ασκήσεις κάθε θέματος, ώστε να γνωρίζουμε σε τι θα πρέπει να εστιάσουμε, προκειμένου να τους εκπαιδεύσουμε επαρκώς,
- καταφέρνουμε σε μεγάλο ποσοστό οι μαθητές μας ήδη από τη Β΄ λυκείου να αντιλαμβάνονται ότι θα μπορούσαν άνετα να ανταποκριθούν στα θέματα πανελληνίων της Γ΄ λυκείου,
- τονώνουμε την αυτοπεποίθησή τους, ενισχύοντας περαιτέρω την προσπάθεια που καταβάλλουν, με τη διατύπωση εναλλακτικών εκφωνήσεων και με ποικιλία κειμένων, μέσω των οποίων αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα να σκέφτονται και να εμπιστεύονται την κρίση τους για τον τρόπο με τον οποίο θα απαντήσουν.
Τα αποτελέσματα κάθε χρόνο ενισχύουν την πεποίθηση πως, σε σχέση με τα πανελλαδικά αποτελέσματα, τα αποτελέσματα των έλιξ στο γλωσσικό μάθημα είναι πολύ υψηλά. Για το 2025 συγκεκριμένα:
- Στην κατηγορία 17- 18: έλιξ 6% – πανελλαδικά 3,81%
- Στην κατηγορία 16- 17: έλιξ 12,5% – πανελλαδικά 8,29%
- Στην κατηγορία 15- 16: έλιξ 20% – πανελλαδικά 12,35%
- Στην κατηγορία 14- 15: έλιξ 20% – πανελλαδικά 14,82%
- Στην κατηγορία 13- 14: έλιξ 17% – πανελλαδικά 14,55%
Δήμητρα Καλτέκη
Η υπεύθυνη Νεοελληνικής Γλώσσας Β΄ και Γ΄ λυκείου των έλιξ
